De geschiedenis van de ansichtkaart of de prentbriefkaart zou ontstaan zijn in 1870. Een jaar eerder schreef een Portugese dichter een gedicht aan zijn geliefde. De ene kant van de brief was met tekst beschreven en de andere kant met een tekening van een bos rozen. In eerste instantie werd de brief niet bezorgd omdat het niet in een envelop zat; iedereen kon het zomaar lezen! Rond diezelfde tijd deed in Duitsland de briefkaart zijn intrede. In Oostenrijk werd meteen een postzegel op de briefkaart geplakt. De eerste ansichtkaart was een kaartje van een Duitse boekdrukker die zijn kaartje van een plaatje voorzag; een Duitse soldaat bij een kanon. Deze stuurde hij in 1870 naar zijn vrienden aan het begin van de Frans-Duitse oorlog. Kort daarna namen collega-drukkers zijn idee over. Bij ons in Nederland deed de ansichtkaart zijn intrede als nieuwjaarskaartje. Veelal was het een kaartje met een belangrijk gebouw erop of een getekend exemplaar al dan niet gekleurd. Een Amsterdamse uitgever, Samuel Herz, kwam rond 1898 met een serie kaarten over de dierentuin Artis en een 140-tal foto’s van Amsterdam. Een andere grote uitgever was de firma Spanjersberg uit Capelle aan de IJssel. Zijn grootvader had een winkeltje in Rotterdam. Toen de tweede wereldoorlog was afgelopen, ontstond er een grote belangstelling voor Rotterdamse stadsgezichten omdat het centrum tijdens de oorlog grotendeels was verwoest. Als een postzegel een op de ansichtkaart gelijkende afbeelding heeft noemt men dat een maximumkaart. Het verzamelen van ansichtkaarten (deltologie) blijft geliefd.

Koppermaandag

Boekdrukkersfeest. Koppermaandag, de eerste maandag na driekoningen, is een feestdag voor ambachtslieden. In Duitsland blauer Montag, in Engeland lost Monday genoemd. De boekdrukkersgezellen (geen leerjongen meer maar ook nog geen meester) hadden vrijaf en bezochten de leveranciers en klanten om een kopperkalender aan te bieden en een kopperfooi (koppergeld) te ontvangen. Boekdrukkers gaven hun klanten op deze dag een kalender cadeau. Coppel komt uit het Middel-Nederlands (1351) en heeft te maken met de jaarlijkse opbrengst.

Steendruk of (chromo)lithografie

De Duitse Aloys Senefelder (Praag) vindt in 1796 in Munchen de steendruk uit. Het principe berust op de onvermengbaarheid van water met olie of vet. De lijnen en vlakken die afgedrukt moeten worden, worden met een vettige krijt op de steen aangebracht. Hierna wordt de steen met water natgemaakt. De vette tekening neemt geen water op maar de rest van de steen wordt nat. Hierna wordt inkt aangebracht dat zich alleen hecht aan de delen die niet nat zijn geworden. Inkt en water gaan namelijk niet samen. Door de geïnkte stenen plaat nu onder een pers met bijvoorbeeld papier door te halen, wordt de inkt ‘afgeveegd’ aan het papier. Om drie kleuren en zwart te drukken gebruikte men vaak vier platen. De term lithografie wordt ook gebruikt voor andere vlakdrukprocédés. Het woord steendruk is de Nederlandse benaming voor het aan het Frans ontleende lithografie. Litho betekent steen, grafie betekent schrijven of kerven, chromo betekent kleur. Litho, chromo, steendruk en de chromolithografie verwijzen ook allemaal naar de verkregen afdruk.

Behoud van papier en afbeelding

Wilt u meer weten over het behoud van boeken en papier? De site van de Koninklijke Bibliotheek heeft de tien meest gestelde vragen opgesomd. Klik op de link voor meer informatie: www.kb.nl/cons/faq-conservering/faq.html